The Odyssey, Book 21

τῇ δ' ἄρ' ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη,

κούρῃ Ἰκαρίοιο, περίφρονι Πηνελοπείῃ,

τόξον μνηστήρεσσι θέμεν πολιόν τε σίδηρον

ἐν μεγάροις Ὀδυσῆος, ἀέθλια καὶ φόνου ἀρχήν.

κλίμακα δ' ὑψηλὴν προσεβήσετο οἷο δόμοιο, 5

εἵλετο δὲ κληῖ̈δ' εὐκαμπέα χειρὶ παχείῃ

καλὴν χαλκείην: κώπη δ' ἐλέφαντος ἐπῆεν.

βῆ δ' ἴμεναι θάλαμόνδε σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξὶν

ἔσχατον: ἔνθα δέ οἱ κειμήλια κεῖτο ἄνακτος,

χαλκός τε χρυσός τε πολύκμητός τε σίδηρος. 10

ἔνθα δὲ τόξον κεῖτο παλίντονον ἠδὲ φαρέτρη

ἰοδόκος, πολλοὶ δ' ἔνεσαν στονόεντες ὀϊστοί,

δῶρα τά οἱ ξεῖνος Λακεδαίμονι δῶκε τυχήσας

Ἴφιτος Εὐρυτίδης, ἐπιείκελος ἀθανάτοισι.

τὼ δ' ἐν Μεσσήνῃ ξυμβλήτην ἀλλήλοιϊν 15

οἴκῳ ἐν Ὀρτιλόχοιο δαί̈φρονος. ἦ τοι Ὀδυσσεὺς

ἦλθε μετὰ χρεῖος, τό ῥά οἱ πᾶς δῆμος ὄφελλε:

μῆλα γὰρ ἐξ Ἰθάκης Μεσσήνιοι ἄνδρες ἄειραν

νηυσὶ πολυκλήϊσι τριηκόσι' ἠδὲ νομῆας.

τῶν ἕνεκ' ἐξεσίην πολλὴν ὁδὸν ἦλθεν Ὀδυσσεὺς 20

παιδνὸς ἐών: πρὸ γὰρ ἧκε πατὴρ ἄλλοι τε γέροντες.

Ἴφιτος αὖθ' ἵππους διζήμενος, αἵ οἱ ὄλοντο

δώδεκα θήλειαι, ὑπὸ δ' ἡμίονοι ταλαεργοί:

αἳ δή οἱ καὶ ἔπειτα φόνος καὶ μοῖρα γένοντο,

ἐπεὶ δὴ Διὸς υἱὸν ἀφίκετο καρτερόθυμον, 25

φῶθ' Ἡρακλῆα, μεγάλων ἐπιίστορα ἔργων,

ὅς μιν ξεῖνον ἐόντα κατέκτανεν ᾧ ἐνὶ οἴκῳ,

σχέτλιος, οὐδὲ θεῶν ὄπιν ᾐδέσατ' οὐδὲ τράπεζαν,

τὴν ἥν οἱ παρέθηκεν: ἔπειτα δὲ πέφνε καὶ αὐτόν,

ἵππους δ' αὐτὸς ἔχε κρατερώνυχας ἐν μεγάροισι. 30

τὰς ἐρέων Ὀδυσῆϊ συνήντετο, δῶκε δὲ τόξον,

τὸ πρὶν μέν ῥ' ἐφόρει μέγας Εὔρυτος, αὐτὰρ ὁ παιδὶ

κάλλιπ' ἀποθνῄσκων ἐν δώμασιν ὑψηλοῖσι.

τῷ δ' Ὀδυσεὺς ξίφος ὀξὺ καὶ ἄλκιμον ἔγχος ἔδωκεν,

ἀρχὴν ξεινοσύνης προσκηδέος: οὐδὲ τραπέζῃ 35

γνώτην ἀλλήλων: πρὶν γὰρ Διὸς υἱὸς ἔπεφνεν

Ἴφιτον Εὐρυτίδην, ἐπιείκελον ἀθανάτοισιν,

ὅς οἱ τόξον ἔδωκε. τὸ δ' οὔ ποτε δῖος Ὀδυσσεὺς

ἐρχόμενος πόλεμόνδε μελαινάων ἐπὶ νηῶν

ᾑρεῖτ', ἀλλ' αὐτοῦ μνῆμα ξείνοιο φίλοιο 40

κέσκετ' ἐνὶ μεγάροισι, φόρει δέ μιν ἧς ἐπὶ γαίης.

ἡ δ' ὅτε δὴ θάλαμον τὸν ἀφίκετο δῖα γυναικῶν

οὐδόν τε δρύϊνον προσεβήσετο, τόν ποτε τέκτων

ξέσσεν ἐπισταμένως καὶ ἐπὶ στάθμην ἴθυνεν,

ἐν δὲ σταθμοὺς ἄρσε, θύρας δ' ἐπέθηκε φαεινάς, 45

αὐτίκ' ἄρ' ἥ γ' ἱμάντα θοῶς ἀπέλυσε κορώνης,

ἐν δὲ κληῖ̈δ' ἧκε, θυρέων δ' ἀνέκοπτεν ὀχῆας

ἄντα τιτυσκομένη: τὰ δ' ἀνέβραχεν ἠύ̈τε ταῦρος

βοσκόμενος λειμῶνι: τόσ' ἔβραχε καλὰ θύρετρα

πληγέντα κληί̈δι, πετάσθησαν δέ οἱ ὦκα. 50

ἡ δ' ἄρ' ἐφ' ὑψηλῆς σανίδος βῆ: ἔνθα δὲ χηλοὶ

ἕστασαν, ἐν δ' ἄρα τῇσι θυώδεα εἵματ' ἔκειτο.

ἔνθεν ὀρεξαμένη ἀπὸ πασσάλου αἴνυτο τόξον

αὐτῷ γωρυτῷ, ὅς οἱ περίκειτο φαεινός.

ἑζομένη δὲ κατ' αὖθι, φίλοις ἐπὶ γούνασι θεῖσα, 55

κλαῖε μάλα λιγέως, ἐκ δ' ᾕρεε τόξον ἄνακτος.

ἡ δ' ἐπεὶ οὖν τάρφθη πολυδακρύτοιο γόοιο,

βῆ ῥ' ἴμεναι μέγαρόνδε μετὰ μνηστῆρας ἀγαυοὺς

τόξον ἔχουσ' ἐν χειρὶ παλίντονον ἠδὲ φαρέτρην

ἰοδόκον: πολλοὶ δ' ἔνεσαν στονόεντες ὀϊστοί. 60

τῇ δ' ἄρ' ἅμ' ἀμφίπολοι φέρον ὄγκιον, ἔνθα σίδηρος

κεῖτο πολὺς καὶ χαλκός, ἀέθλια τοῖο ἄνακτος.

ἡ δ' ὅτε δὴ μνηστῆρας ἀφίκετο δῖα γυναικῶν,

στῆ ῥα παρὰ σταθμὸν τέγεος πύκα ποιητοῖο,

ἄντα παρειάων σχομένη λιπαρὰ κρήδεμνα. 65

ἀμφίπολος δ' ἄρα οἱ κεδνὴ ἑκάτερθε παρέστη.

αὐτίκα δὲ μνηστῆρσι μετηύδα καὶ φάτο μῦθον:

"κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγήνορες, οἳ τόδε δῶμα

ἐχράετ' ἐσθιέμεν καὶ πινέμεν ἐμμενὲς αἰεὶ

ἀνδρὸς ἀποιχομένοιο πολὺν χρόνον: οὐδέ τιν' ἄλλην 70

μύθου ποιήσασθαι ἐπισχεσίην ἐδύνασθε,

ἀλλ' ἐμὲ ἱέμενοι γῆμαι θέσθαι τε γυναῖκα.

ἀλλ' ἄγετε, μνηστῆρες, ἐπεὶ τόδε φαίνετ' ἄεθλον.

θήσω γὰρ μέγα τόξον Ὀδυσσῆος θείοιο:

ὃς δέ κε ῥηί̈τατ' ἐντανύσῃ βιὸν ἐν παλάμῃσι 75

καὶ διοϊστεύσῃ πελέκεων δυοκαίδεκα πάντων,

τῷ κεν ἅμ' ἑσποίμην, νοσφισσαμένη τόδε δῶμα

κουρίδιον, μάλα καλόν, ἐνίπλειον βιότοιο,

τοῦ ποτὲ μεμνήσεσθαι ὀί̈ομαι ἔν περ ὀνείρῳ."

ὣς φάτο, καί ῥ' Εὔμαιον ἀνώγει, δῖον ὑφορβόν, 80

τόξον μνηστήρεσσι θέμεν πολιόν τε σίδηρον.

δακρύσας δ' Εὔμαιος ἐδέξατο καὶ κατέθηκε:

κλαῖε δὲ βουκόλος ἄλλοθ', ἐπεὶ ἴδε τόξον ἄνακτος.

Ἀντίνοος δ' ἐνένιπεν ἔπος τ' ἔφατ' ἔκ τ' ὀνόμαζε:

"νήπιοι ἀγροιῶται, ἐφημέρια φρονέοντες, 85

ἆ δειλώ, τί νυ δάκρυ κατείβετον ἠδὲ γυναικὶ

θυμὸν ἐνὶ στήθεσσιν ὀρίνετον; ᾗ τε καὶ ἄλλως

κεῖται ἐν ἄλγεσι θυμός, ἐπεὶ φίλον ὤλεσ' ἀκοίτην.

ἀλλ' ἀκέων δαίνυσθε καθήμενοι, ἠὲ θύραζε

κλαίετον ἐξελθόντε, κατ' αὐτόθι τόξα λιπόντε, 90

μνηστήρεσσιν ἄεθλον ἀάατον: οὐ γὰρ ὀί̈ω

ῥηϊδίως τόδε τόξον ἐύ̈ξοον ἐντανύεσθαι.

οὐ γάρ τις μέτα τοῖος ἀνὴρ ἐν τοίσδεσι πᾶσιν

οἷος Ὀδυσσεὺς ἔσκεν: ἐγὼ δέ μιν αὐτὸς ὄπωπα,

καὶ γὰρ μνήμων εἰμί, πάϊς δ' ἔτι νήπιος ἦα." 95

ὣς φάτο, τῷ δ' ἄρα θυμὸς ἐνὶ στήθεσσιν ἐώλπει

νευρὴν ἐντανύσειν διοϊστεύσειν τε σιδήρου.

ἦ τοι ὀϊστοῦ γε πρῶτος γεύσεσθαι ἔμελλεν

ἐκ χειρῶν Ὀδυσῆος ἀμύμονος, ὃν τότ' ἀτίμα

ἥμενος ἐν μεγάροις, ἐπὶ δ' ὤρνυε πάντας ἑταίρους. 100

τοῖσι δὲ καὶ μετέειφ' ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο:

"ὢ πόποι, ἦ μάλα με Ζεὺς ἄφρονα θῆκε Κρονίων:

μήτηρ μέν μοί φησι φίλη, πινυτή περ ἐοῦσα,

ἄλλῳ ἅμ' ἕψεσθαι νοσφισσαμένη τόδε δῶμα:

αὐτὰρ ἐγὼ γελόω καὶ τέρπομαι ἄφρονι θυμῷ. 105

ἀλλ' ἄγετε, μνηστῆρες, ἐπεὶ τόδε φαίνετ' ἄεθλον,

οἵη νῦν οὐκ ἔστι γυνὴ κατ' Ἀχαιί̈δα γαῖαν,

οὔτε Πύλου ἱερῆς οὔτ' Ἄργεος οὔτε Μυκήνης:

οὔτ' αὐτῆς Ἰθάκης οὔτ' ἠπείροιο μελαίνης:

καὶ δ' αὐτοὶ τόδε γ' ἴστε: τί με χρὴ μητέρος αἴνου; 110

ἀλλ' ἄγε μὴ μύνῃσι παρέλκετε μηδ' ἔτι τόξου

δηρὸν ἀποτρωπᾶσθε τανυστύος, ὄφρα ἴδωμεν.

καὶ δέ κεν αὐτὸς ἐγὼ τοῦ τόξου πειρησαίμην:

εἰ δέ κεν ἐντανύσω διοϊστεύσω τε σιδήρου,

οὔ κέ μοι ἀχνυμένῳ τάδε δώματα πότνια μήτηρ 115

λείποι ἅμ' ἄλλῳ ἰοῦσ', ὅτ' ἐγὼ κατόπισθε λιποίμην

οἷός τ' ἤδη πατρὸς ἀέθλια κάλ' ἀνελέσθαι."

ἦ καὶ ἀπ' ὤμοιϊν χλαῖναν θέτο φοινικόεσσαν

ὀρθὸς ἀναί̈ξας, ἀπὸ δὲ ξίφος ὀξὺ θέτ' ὤμων.

πρῶτον μὲν πελέκεας στῆσεν, διὰ τάφρον ὀρύξας 120

πᾶσι μίαν μακρήν, καὶ ἐπὶ στάθμην ἴθυνεν,

ἀμφὶ δὲ γαῖαν ἔναξε: τάφος δ' ἕλε πάντας ἰδόντας,

ὡς εὐκόσμως στῆσε: πάρος δ' οὐ πώ ποτ' ὀπώπει.

στῆ δ' ἄρ' ἐπ' οὐδὸν ἰὼν καὶ τόξου πειρήτιζε.

τρὶς μέν μιν πελέμιξεν ἐρύσσεσθαι μενεαίνων, 125

τρὶς δὲ μεθῆκε βίης, ἐπιελπόμενος τό γε θυμῷ,

νευρὴν ἐντανύειν διοϊστεύσειν τε σιδήρου.

καί νύ κε δή ῥ' ἐτάνυσσε βίῃ τὸ τέταρτον ἀνέλκων,

?λλ' Ὀδυσεὺς ἀνένευε καὶ ἔσχεθεν ἱέμενόν περ.

τοῖς δ' αὖτις μετέειφ' ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο: 130

"ὢ πόποι, ἦ καὶ ἔπειτα κακός τ' ἔσομαι καὶ ἄκικυς,

ἠὲ νεώτερός εἰμι καὶ οὔ πω χερσὶ πέποιθα

ἄνδρ' ἀπαμύνασθαι, ὅτε τις πρότερος χαλεπήνῃ.

ἀλλ' ἄγεθ', οἵ περ ἐμεῖο βίῃ προφερέστεροί ἐστε,

τόξου πειρήσασθε, καὶ ἐκτελέωμεν ἄεθλον." 135

ὣς εἰπὼν τόξον μὲν ἀπὸ ἕο θῆκε χαμᾶζε,

κλίνας κολλητῇσιν ἐϋξέστῃς σανίδεσσιν,

αὐτοῦ δ' ὠκὺ βέλος καλῇ προσέκλινε κορώνῃ,

ἂψ δ' αὖτις κατ' ἄρ' ἕζετ' ἐπὶ θρόνου ἔνθεν ἀνέστη.

τοῖσιν δ' Ἀντίνοος μετέφη, Εὐπείθεος υἱός: 140

"ὄρνυσθ' ἑξείης ἐπιδέξια πάντες ἑταῖροι,

ἀρξάμενοι τοῦ χώρου ὅθεν τέ περ οἰνοχοεύει."

ὣς ἔφατ' Ἀντίνοος, τοῖσιν δ' ἐπιήνδανε μῦθος.

Λειώδης δὲ πρῶτος ἀνίστατο, Οἴνοπος υἱός,

ὅ σφι θυοσκόος ἔσκε, παρὰ κρητῆρα δὲ καλὸν 145

ἷζε μυχοίτατος αἰέν: ἀτασθαλίαι δέ οἱ οἴῳ

ἐχθραὶ ἔσαν, πᾶσιν δὲ νεμέσσα μνηστήρεσσιν:

ὅς ῥα τότε πρῶτος τόξον λάβε καὶ βέλος ὠκύ.

στῆ δ' ἄρ' ἐπ' οὐδὸν ἰὼν καὶ τόξου πειρήτιζεν,

οὐδέ μιν ἐντάνυσε: πρὶν γὰρ κάμε χεῖρας ἀνέλκων 150

ἀτρίπτους ἁπαλάς: μετὰ δὲ μνηστῆρσιν ἔειπεν:

"ὦ φίλοι, οὐ μὲν ἐγὼ τανύω, λαβέτω δὲ καὶ ἄλλος.

πολλοὺς γὰρ τόδε τόξον ἀριστῆας κεκαδήσει

θυμοῦ καὶ ψυχῆς, ἐπεὶ ἦ πολὺ φέρτερόν ἐστι

τεθνάμεν ἢ ζώοντας ἁμαρτεῖν, οὗθ' ἕνεκ' αἰεὶ 155

ἐνθάδ' ὁμιλέομεν, ποτιδέγμενοι ἤματα πάντα.

νῦν μέν τις καὶ ἔλπετ' ἐνὶ φρεσὶν ἠδὲ μενοινᾷ

γῆμαι Πηνελόπειαν, Ὀδυσσῆος παράκοιτιν.

αὐτὰρ ἐπὴν τόξου πειρήσεται ἠδὲ ἴδηται,

ἄλλην δή τιν' ἔπειτα Ἀχαιϊάδων εὐπέπλων 160

μνάσθω ἐέδνοισιν διζήμενος: ἡ δέ κ' ἔπειτα

γήμαιθ' ὅς κε πλεῖστα πόροι καὶ μόρσιμος ἔλθοι."

ὣς ἄρ' ἐφώνησεν καὶ ἀπὸ ἕο τόξον ἔθηκε,

κλίνας κολλητῇσιν ἐϋξέστῃς σανίδεσσιν,

αὐτοῦ δ' ὠκὺ βέλος καλῇ προσέκλινε κορώνῃ, 165

ἂψ δ' αὖτις κατ' ἄρ ἕζετ' ἐπὶ θρόνου ἔνθεν ἀνέστη.

Ἀντίνοος δ' ἐνένιπεν ἔπος τ' ἔφατ' ἔκ τ' ὀνόμαζε:

"λειῶδες, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων,

δεινόν τ' ἀργαλέον τε, --νεμεσσῶμαι δέ τ' ἀκούων--

εἰ δὴ τοῦτό γε τόξον ἀριστῆας κεκαδήσει 170

θυμοῦ καὶ ψυχῆς, ἐπεὶ οὐ δύνασαι σὺ τανύσσαι.

οὐ γάρ τοί σέ γε τοῖον ἐγείνατο πότνια μήτηρ

οἷόν τε ῥυτῆρα βιοῦ τ' ἔμεναι καὶ ὀϊστῶν:

ἀλλ' ἄλλοι τανύουσι τάχα μνηστῆρες ἀγαυοί."

ὣς φάτο, καί ῥ' ἐκέλευσε Μελάνθιον, αἰπόλον αἰγῶν: 175

"ἄγρει δή, πῦρ κῆον ἐνὶ μεγάροισι, Μελανθεῦ,

πὰρ δὲ τίθει δίφρον τε μέγαν καὶ κῶας ἐπ' αὐτοῦ,

ἐκ δὲ στέατος ἔνεικε μέγαν τροχὸν ἔνδον ἐόντος,

ὄφρα νέοι θάλποντες, ἐπιχρίοντες ἀλοιφῇ,

τόξου πειρώμεσθα καὶ ἐκτελέωμεν ἄεθλον." 180

ὣς φάθ', ὁ δ' αἶψ' ἀνέκαιε Μελάνθιος ἀκάματον πῦρ,

πὰρ δὲ φέρων δίφρον θῆκεν καὶ κῶας ἐπ' αὐτοῦ,

ἐκ δὲ στέατος ἔνεικε μέγαν τροχὸν ἔνδον ἐόντος:

τῷ ῥα νέοι θάλποντες ἐπειρῶντ': οὐδ' ἐδύναντο

ἐντανύσαι, πολλὸν δὲ βίης ἐπιδευέες ἦσαν. 185

Ἀντίνοος δ' ἔτ' ἐπεῖχε καὶ Εὐρύμαχος θεοειδής,

ἀρχοὶ μνηστήρων: ἀρετῇ δ' ἔσαν ἔξοχ' ἄριστοι.

τὼ δ' ἐξ οἴκου βῆσαν ὁμαρτήσαντες ἅμ' ἄμφω

βουκόλος ἠδὲ συφορβὸς Ὀδυσσῆος θείοιο:

ἐκ δ' αὐτὸς μετὰ τοὺς δόμου ἤλυθε δῖος Ὀδυσσεύς. 190

ἀλλ' ὅτε δή ῥ' ἐκτὸς θυρέων ἔσαν ἠδὲ καὶ αὐλῆς,

φθεγξάμενός σφε ἔπεσσι προσηύδα μειλιχίοισι:

"βουκόλε καὶ σύ, συφορβέ, ἔπος τί κε μυθησαίμην,

ἦ αὐτὸς κεύθω; φάσθαι δέ με θυμὸς ἀνώγει.

ποῖοί κ' εἶτ' Ὀδυσῆϊ ἀμυνέμεν, εἴ ποθεν ἔλθοι 195

ὧδε μάλ' ἐξαπίνης καί τις θεὸς αὐτὸν ἐνείκαι;

ἤ κε μνηστήρεσσιν ἀμύνοιτ' ἦ Ὀδυσῆϊ;

εἴπαθ' ὅπως ὑμέας κραδίη θυμός τε κελεύει."

τὸν δ' αὖτε προσέειπε βοῶν ἐπιβουκόλος ἀνήρ:

"Ζεῦ πάτερ, αἲ γὰρ τοῦτο τελευτήσειας ἐέλδωρ, 200

ὡς ἔλθοι μὲν κεῖνος ἀνήρ, ἀγάγοι δέ ἑ δαίμων:

γνοίης χ' οἵη ἐμὴ δύναμις καὶ χεῖρες ἕπονται."

ὣς δ' αὔτως Εὔμαιος ἐπεύχετο πᾶσι θεοῖσι

νοστῆσαι Ὀδυσῆα πολύφρονα ὅνδε δόμονδε.

αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ τῶν γε νόον νημερτέ' ἀνέγνω, 205

ἐξαῦτίς σφε ἔπεσσιν ἀμειβόμενος προσέειπεν:

"ἔνδον μὲν δὴ ὅδ' αὐτὸς ἐγώ, κακὰ πολλὰ μογήσας

ἤλυθον εἰκοστῷ ἔτεϊ ἐς πατρίδα γαῖαν.

γιγνώσκω δ' ὡς σφῶϊν ἐελδομένοισιν ἱκάνω

οἴοισι δμώων: τῶν δ' ἄλλων οὔ τευ ἄκουσα 210

εὐξαμένου ἐμὲ αὖτις ὑπότροπον οἴκαδ' ἱκέσθαι.

σφῶϊν δ', ὡς ἔσεταί περ, ἀληθείην καταλέξω.

εἴ χ' ὑπ' ἐμοί γε θεὸς δαμάσῃ μνηστῆρας ἀγαυούς,

ἄξομαι ἀμφοτέροις ἀλόχους καὶ κτήματ' ὀπάσσω

οἰκία τ' ἐγγὺς ἐμεῖο τετυγμένα: καί μοι ἔπειτα 215

Τηλεμάχου ἑτάρω τε κασιγνήτω τε ἔσεσθον.

εἰ δ' ἄγε δή, καὶ σῆμα ἀριφραδὲς ἄλλο τι δείξω,

ὄφρα μ' ἐὺ̈ γνῶτον πιστωθῆτόν τ' ἐνὶ θυμῷ,

οὐλήν, τήν ποτέ με σῦς ἤλασε λευκῷ ὀδόντι

Παρνησόνδ' ἐλθόντα σὺν υἱάσιν Αὐτολύκοιο." 220

ὣς εἰπὼν ῥάκεα μεγάλης ἀποέργαθεν οὐλῆς.

τὼ δ' ἐπεὶ εἰσιδέτην εὖ τ' ἐφράσσαντο ἕκαστα,

κλαῖον ἄρ' ἀμφ' Ὀδυσῆϊ δαί̈φρονι χεῖρε βαλόντε,

καὶ κύνεον ἀγαπαζόμενοι κεφαλήν τε καὶ ὤμους

ὣς δ' αὔτως Ὀδυσεὺς κεφαλὰς καὶ χεῖρας ἔκυσσε. 225

καί νύ κ' ὀδυρομένοισιν ἔδυ φάος ἠελίοιο,

εἰ μὴ Ὀδυσσεὺς αὐτὸς ἐρύκακε φώνησέν τε:

"παύεσθον κλαυθμοῖο γόοιό τε, μή τις ἴδηται

ἐξελθὼν μεγάροιο, ἀτὰρ εἴπῃσι καὶ εἴσω.

ἀλλὰ προμνηστῖνοι ἐσέλθετε, μηδ' ἅμα πάντες, 230

πρῶτος ἐγώ, μετὰ δ' ὔμμες: ἀτὰρ τόδε σῆμα τετύχθω:

ἄλλοι μὲν γὰρ πάντες, ὅσοι μνηστῆρες ἀγαυοί,

οὐκ ἐάσουσιν ἐμοὶ δόμεναι βιὸν ἠδὲ φαρέτρην:

ἀλλὰ σύ, δῖ' Εὔμαιε, φέρων ἀνὰ δώματα τόξον

ἐν χείρεσσιν ἐμοὶ θέμεναι, εἰπεῖν τε γυναιξὶ 235

κληῖ̈σαι μεγάροιο θύρας πυκινῶς ἀραρυίας,

ἢν δέ τις ἢ στοναχῆς ἠὲ κτύπου ἔνδον ἀκούσῃ

ἀνδρῶν ἡμετέροισιν ἐν ἕρκεσι, μή τι θύραζε

προβλώσκειν, ἀλλ' αὐτοῦ ἀκὴν ἔμεναι παρὰ ἔργῳ.

σοὶ δέ, Φιλοίτιε δῖε, θύρας ἐπιτέλλομαι αὐλῆς 240

κληῖ̈σαι κληῖ̈δι, θοῶς δ' ἐπὶ δεσμὸν ἰῆλαι."

ὣς εἰπὼν εἰσῆλθε δόμους εὖ ναιετάοντας:

ἕζετ' ἔπειτ' ἐπὶ δίφρον ἰών, ἔνθεν περ ἀνέστη:

ἐς δ' ἄρα καὶ τὼ δμῶε ἴτην θείου Ὀδυσῆος.

Εὐρύμαχος δ' ἤδη τόξον μετὰ χερσὶν ἐνώμα, 245

θάλπων ἔνθα καὶ ἔνθα σέλᾳ πυρός: ἀλλά μιν οὐδ' ὣς

ἐντανύσαι δύνατο, μέγα δ' ἔστενε κυδάλιμον κῆρ:

ὀχθήσας δ' ἄρα εἶρος τ' ἔφατ' ἔκ τ' ὀνόμαζεν:

"ὢ πόποι, ἧ μοι ἄχος περί τ' αὐτοῦ καὶ περὶ πάντων:

οὔ τι γάμου τοσσοῦτον ὀδύρομαι, ἀχνύμενός περ: 250

εἰσὶ καὶ ἄλλαι πολλαὶ Ἀχαιί̈δες, αἱ μὲν ἐν αὐτῇ

ἀμφιάλῳ Ἰθάκῃ, αἱ δ' ἄλλῃσιν πολίεσσιν:

ἀλλ' εἰ δὴ τοσσόνδε βίης ἐπιδευέες εἰμὲν

ἀντιθέου Ὀδυσῆος, ὅ τ' οὐ δυνάμεσθα τανύσσαι

τὸν δ' αὖτ' Ἀντίνοος προσέφη, Εὐπείθεος υἱός: 255

"Εὐρύμαχ', οὐχ οὕτως ἔσται: νοέεις δὲ καὶ αὐτός.

νῦν μὲν γὰρ κατὰ δῆμον ἑορτὴ τοῖο θεοῖο

ἁγνή: τίς δέ κε τόξα τιταίνοιτ'; ἀλλὰ ἕκηλοι

κάτθετ': ἀτὰρ πελέκεάς γε καὶ εἴ κ' εἰῶμεν ἅπαντας

ἑστάμεν: οὐ μὲν γάρ τιν' ἀναιρήσεσθαι ὀί̈ω, 260

ἐλθόντ' ἐς μέγαρον Λαερτιάδεω Ὀδυσῆος.

ἀλλ' ἄγετ', οἰνοχόος μὲν ἐπαρξάσθω δεπάεσσιν,

ὄφρα σπείσαντες καταθείομεν ἀγκύλα τόξα:

ἠῶθεν δὲ κέλεσθε Μελάνθιον, αἰπόλον αἰγῶν,

αἶγας ἄγειν, αἳ πᾶσι μέγ' ἔξοχοι αἰπολίοισιν, 265

ὄφρ' ἐπὶ μηρία θέντες Ἀπόλλωνι κλυτοτόξῳ

τόξου πειρώμεσθα καὶ ἐκτελέωμεν ἄεθλον."

ὣς ἔφατ' Ἀντίνοος, τοῖσιν δ' ἐπιήνδανε μῦθος.

τοῖσι δὲ κήρυκες μὲν ὕδωρ ἐπὶ χεῖρας ἔχευαν,

κοῦροι δὲ κρητῆρας ἐπεστέψαντο ποτοῖο, 270

νώμησαν δ' ἄρα πᾶσιν ἐπαρξάμενοι δεπάεσσιν.

οἱ δ' ἐπεὶ οὖν σπεῖσάν τ' ἔπιόν θ' ὅσον ἤθελε θυμός,

τοῖς δὲ δολοφρονέων μετέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς:

"κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγακλειτῆς βασιλείης:

ὄφρ' εἴπω τά με θυμὸς ἐνὶ στήθεσσι κελεύει: 275

Εὐρύμαχον δὲ μάλιστα καὶ Ἀντίνοον θεοειδέα

λίσσομ', ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἔπος κατὰ μοῖραν ἔειπε,

νῦν μὲν παῦσαι τόξον, ἐπιτρέψαι δὲ θεοῖσιν:

ἠῶθεν δὲ θεὸς δώσει κράτος ᾧ κ' ἐθέλῃσιν.

ἀλλ' ἄγ' ἐμοὶ δότε τόξον ἐύ̈ξοον, ὄφρα μεθ' ὑμῖν 280

χειρῶν καὶ σθένεος πειρήσομαι, ἤ μοι ἔτ' ἐστὶν

ἴς, οἵη πάρος ἔσκεν ἐνὶ γναμπτοῖσι μέλεσσιν,

ἦ ἤδη μοι ὄλεσσεν ἄλη τ' ἀκομιστίη τε."

ὣς ἔφαθ', οἱ δ' ἄρα πάντες ὑπερφιάλως νεμέσησαν,

δείσαντες μὴ τόξον ἐύ̈ξοον ἐντανύσειεν. 285

Ἀντίνοος δ' ἐνένιπεν ἔπος τ' ἔφατ' ἔκ τ' ὀνόμαζεν:

"ἆ δειλὲ ξείνων, ἔνι τοι φρένες οὐδ' ἠβαιαί:

οὐκ ἀγαπᾷς ὃ ἕκηλος ὑπερφιάλοισι μεθ' ἡμῖν

δαίνυσαι, οὐδέ τι δαιτὸς ἀμέρδεαι, αὐτὰρ ἀκούεις

μύθων ἡμετέρων καὶ ῥήσιος; οὐδέ τις ἄλλος 290

ἡμετέρων μύθων ξεῖνος καὶ πτωχὸς ἀκούει.

οἶνός σε τρώει μελιηδής, ὅς τε καὶ ἄλλους

βλάπτει, ὃς ἄν μιν χανδὸν ἕλῃ μηδ' αἴσιμα πίνῃ.

οἶνος καὶ Κένταυρον, ἀγακλυτὸν Εὐρυτίωνα,

ἄασ' ἐνὶ μεγάρῳ μεγαθύμου Πειριθόοιο, 295

ἐς Λαπίθας ἐλθόνθ': ὁ δ' ἐπεὶ φρένας ἄασεν οἴνῳ,

μαινόμενος κάκ' ἔρεξε δόμον κάτα Πειριθόοιο:

ἥρωας δ' ἄχος εἷλε, διὲκ προθύρου δὲ θύραζε

ἕλκον ἀναί̈ξαντες, ἀπ' οὔατα νηλέϊ χαλκῷ

ῥῖνάς τ' ἀμήσαντες: ὁ δὲ φρεσὶν ᾗσιν ἀασθεὶς 300

ἤϊεν ἣν ἄτην ὀχέων ἀεσίφρονι θυμῷ.

ἐξ οὗ Κενταύροισι καὶ ἀνδράσι νεῖκος ἐτύχθη,

οἷ δ' αὐτῷ πρώτῳ κακὸν εὕρετο οἰνοβαρείων.

ὣς καὶ σοὶ μέγα πῆμα πιφαύσκομαι, αἴ κε τὸ τόξον

ἐντανύσῃς: οὐ γάρ τευ ἐπητύος ἀντιβολήσεις 305

ἡμετέρῳ ἐνὶ δήμῳ, ἄφαρ δέ σε νηὶ̈ μελαίνῃ

εἰς Ἔχετον βασιλῆα, βροτῶν δηλήμονα πάντων,

πέμψομεν: ἔνθεν δ' οὔ τι σαώσεαι: ἀλλὰ ἕκηλος

πῖνέ τε, μηδ' ἐρίδαινε μετ' ἀνδράσι κουροτέροισιν."

τὸν δ' αὖτε προσέειπε περίφρων Πηνελόπεια: 310

"Ἀντίνο', οὐ μὲν καλὸν ἀτέμβειν οὐδὲ δίκαιον

ξείνους Τηλεμάχου, ὅς κεν τάδε δώμαθ' ἵκηται:

ἔλπεαι, αἴ χ' ὁ ξεῖνος Ὀδυσσῆος μέγα τόξον

ἐντανύσῃ χερσίν τε βίηφί τε ἧφι πιθήσας,

οἴκαδέ μ' ἄξεσθαι καὶ ἑὴν θήσεσθαι ἄκοιτιν; 315

οὐδ' αὐτός που τοῦτό γ' ἐνὶ στήθεσσιν ἔολπε:

μηδέ τις ὑμείων τοῦ γ' εἵνεκα θυμὸν ἀχεύων

ἐνθάδε δαινύσθω, ἐπεὶ οὐδὲ μὲν οὐδὲ ἔοικεν."

τὴν δ' αὖτ' Εὐρύμαχος, Πολύβου πάϊς, ἀντίον ηὔδα:

"κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρον Πηνελόπεια, 320

οὔ τί σε τόνδ' ἄξεσθαι ὀϊόμεθ': οὐδὲ ἔοικεν:

ἀλλ' αἰσχυνόμενοι φάτιν ἀνδρῶν ἠδὲ γυναικῶν,

μή ποτέ τις εἴπῃσι κακώτερος ἄλλος Ἀχαιῶν

ἦ πολὺ χείρονες ἄνδρες ἀμύμονος ἀνδρὸς ἄκοιτιν

μνῶνται, οὐδέ τι τόξον ἐύ̈ξοον ἐντανύουσιν: 325

ἀλλ' ἄλλος τις πτωχὸς ἀνὴρ ἀλαλήμενος ἐλθὼν

ῥηϊδίως ἐτάνυσσε βιόν, διὰ δ' ἧκε σιδήρου.

ὣς ἐρέουσ', ἡμῖν δ' ἂν ἐλέγχεα ταῦτα γένοιτο."

τὸν δ' αὖτε προσέειπε περίφρων Πηνελόπεια:

"Εὐρύμαχ', οὔ πως ἔστιν ἐϋκλεῖας κατὰ δῆμον 330

ἔμμεναι οἳ δὴ οἶκον ἀτιμάζοντες ἔδουσιν

ἀνδρὸς ἀριστῆος: τί δ' ἐλέγχεα ταῦτα τίθεσθε;

οὗτος δὲ ξεῖνος μάλα μὲν μέγας ἠδ' εὐπηγής,

πατρὸς δ' ἐξ ἀγαθοῦ γένος εὔχεται ἔμμεναι υἱός.

ἀλλ' ἄγε οἱ δότε τόξον ἐύ̈ξοον, ὄφρα ἴδωμεν. 335

ὧδε γὰρ ἐξερέω, τὸ δὲ καὶ τετελεσμένον ἔσται:

εἴ κέ μιν ἐντανύσῃ, δώῃ δέ οἱ εὖχος Ἀπόλλων,

ἕσσω μιν χλαῖνάν τε χιτῶνά τε, εἵματα καλά,

δώσω δ' ὀξὺν ἄκοντα, κυνῶν ἀλκτῆρα καὶ ἀνδρῶν,

καὶ ξίφος ἄμφηκες: δώσω δ' ὑπὸ ποσσὶ πέδιλα, 340

πέμψω δ' ὅππη μιν κραδίη θυμός τε κελεύει."

τὴν δ' αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα:

"μῆτερ ἐμή, τόξον μὲν Ἀχαιῶν οὔ τις ἐμεῖο

κρείσσων, ᾧ κ' ἐθέλω, δόμεναί τε καὶ ἀρνήσασθαι,

οὔθ' ὅσσοι κραναὴν Ἰθάκην κάτα κοιρανέουσιν, 345

οὔθ' ὅσσοι νήσοισι πρὸς Ἤλιδος ἱπποβότοιο:

τῶν οὔ τίς μ' ἀέκοντα βιήσεται, αἴ κ' ἐθέλωμι

καὶ καθάπαξ ξείνῳ δόμεναι τάδε τόξα φέρεσθαι.

ἀλλ' εἰς οἶκον ἰοῦσα τὰ σ' αὐτῆς ἔργα κόμιζε,

ἱστόν τ' ἠλακάτην τε, καὶ ἀμφιπόλοισι κέλευε 350

ἔργον ἐποίχεσθαι: τόξον δ' ἄνδρεσσι μελήσει

πᾶσι, μάλιστα δ' ἐμοί: τοῦ γὰρ κράτος ἔστ' ἐνὶ οἴκῳ."

ἡ μὲν θαμβήσασα πάλιν οἶκόνδε βεβήκει:

παιδὸς γὰρ μῦθον πεπνυμένον ἔνθετο θυμῷ.

ἐς δ' ὑπερῷ' ἀναβᾶσα σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξὶ 355

κλαῖεν ἔπειτ' Ὀδυσῆα, φίλον πόσιν, ὄφρα οἱ ὕπνον

ἡδὺν ἐπὶ βλεφάροισι βάλε γλαυκῶπις Ἀθήνη.

αὐτὰρ ὁ τόξα λαβὼν φέρε καμπύλα δῖος ὑφορβός:

μνηστῆρες δ' ἄρα πάντες ὁμόκλεον ἐν μεγάροισιν:

ὧδε δέ τις εἴπεσκε νέων ὑπερηνορεόντων: 360

"πῆ δὴ καμπύλα τόξα φέρεις, ἀμέγαρτε συβῶτα,

πλαγκτέ; τάχ' αὖ σ' ἐφ' ὕεσσι κύνες ταχέες κατέδονται

οἶον ἀπ' ἀνθρώπων, οὓς ἔτρεφες, εἴ κεν Ἀπόλλων

ἡμῖν ἱλήκῃσι καὶ ἀθάνατοι θεοὶ ἄλλοι."

ὣς φάσαν, αὐτὰρ, ὁ θῆκε φέρων αὐτῇ ἐνὶ χώρῃ, 365

δείσας, οὕνεκα πολλοὶ ὁμόκλεον ἐν μεγάροισιν.

Τηλέμαχος δ' ἑτέρωθεν ἀπειλήσας ἐγεγώνει:

"ἄττα, πρόσω φέρε τόξα: τάχ' οὐκ εὖ πᾶσι πιθήσεις

μή σε καὶ ὁπλότερός περ ἐὼν ἀγρόνδε δίωμαι,

βάλλων χερμαδίοισι: βίηφι δὲ φέρτερός εἰμι. 370

αἲ γὰρ πάντων τόσσον, ὅσοι κατὰ δώματ' ἔασι,

μνηστήρων χερσίν τε βίηφί τε φέρτερος εἴην:

τῷ κε τάχα στυγερῶς τιν' ἐγὼ πέμψαιμι νέεσθαι

ἡμετέρου ἐξ οἴκου, ἐπεὶ κακὰ μηχανόωνται."

ὣς ἔφαθ', οἱ δ' ἄρα πάντες ἐπ' αὐτῷ ἡδὺ γέλασσαν 375

μνηστῆρες, καὶ δὴ μέθιεν χαλεποῖο χόλοιο

Τηλεμάχῳ: τὰ δὲ τόξα φέρων ἀνὰ δῶμα συβώτης

ἐν χείρεσσ' Ὀδυσῆϊ δαί̈φρονι θῆκε παραστάς.

ἐκ δὲ καλεσσάμενος προσέφη τροφὸν Εὐρύκλειαν:

"Τηλέμαχος κέλεταί σε, περίφρων Εὐρύκλεια, 380

κληῖ̈σαι μεγάροιο θύρας πυκινῶς ἀραρυίας.

ἢν δέ τις ἤ στοναχῆς ἠὲ κτύπου ἔνδον ἀκούσῃ

ἀνδρῶν ἡμετέροισιν ἐν ἕρκεσι, μή τι θύραζε

προβλώσκειν, ἀλλ' αὐτοῦ ἀκὴν ἔμεναι παρὰ ἔργῳ."

ὣς ἄρ' ἐφώνησεν, τῇ δ' ἄπτερος ἔπλετο μῦθος, 385

κλήϊσεν δὲ θύρας μεγάρων εὖ ναιεταόντων.

σιγῇ δ' ἐξ οἴκοιο Φιλοίτιος ἆλτο θύραζε,

κλήϊσεν δ' ἄρ' ἔπειτα θύρας εὐερκέος αὐλῆς.

κεῖτο δ' ὑπ' αἰθούσῃ ὅπλον νεὸς ἀμφιελίσσης

βύβλινον, ᾧ ῥ' ἐπέδησε θύρας, ἐς δ' ἤϊεν αὐτός: 390

ἕζετ' ἔπειτ' ἐπὶ δίφρον ἰών, ἔνθεν περ ἀνέστη,

εἰσορόων Ὀδυσῆα. ὁ δ' ἤδη τόξον ἐνώμα

πάντη ἀναστρωφῶν, πειρώμενος ἔνθα καὶ ἔνθα,

μὴ κέρα ἶπες ἔδοιεν ἀποιχομένοιο ἄνακτος.

ὧδε τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον: 395

"ἦ τις θηητὴρ καὶ ἐπίκλοπος ἔπλετο τόξων:

ἤ ῥά νύ που τοιαῦτα καὶ αὐτῷ οἴκοθι κεῖται

ἢ ὅ γ' ἐφορμᾶται ποιησέμεν, ὡς ἐνὶ χερσὶ

νωμᾷ ἔνθα καὶ ἔνθα κακῶν ἔμπαιος ἀλήτης."

ἄλλος δ' αὖ εἴπεσκε νέων ὑπερηνορεόντων: 400

"αἲ γὰρ δὴ τοσσοῦτον ὀνήσιος ἀντιάσειεν

ὡς οὗτός ποτε τοῦτο δυνήσεται ἐντανύσασθαι."

ὣς ἄρ' ἔφαν μνηστῆρες: ἀτὰρ πολύμητις Ὀδυσσεύς,

αὐτίκ' ἐπεὶ μέγα τόξον ἐβάστασε καὶ ἴδε πάντη,

ὡς ὅτ' ἀνὴρ φόρμιγγος ἐπιστάμενος καὶ ἀοιδῆς 405

ῥηϊδίως ἐτάνυσσε νέῳ περὶ κόλλοπι χορδήν,

ἅψας ἀμφοτέρωθεν ἐϋστρεφὲς ἔντερον οἰός,

ὣς ἄρ' ἄτερ σπουδῆς τάνυσεν μέγα τόξον Ὀδυσσεύς.

δεξιτερῇ ἄρα χειρὶ λαβὼν πειρήσατο νευρῆς:

ἡ δ' ὑπὸ καλὸν ἄεισε, χελιδόνι εἰκέλη αὐδήν. 410

μνηστῆρσιν δ' ἄρ' ἄχος γένετο μέγα, πᾶσι δ' ἄρα χρὼς

ἐτράπετο: Ζεὺς δὲ μεγάλ' ἔκτυπε σήματα φαίνων:

γήθησέν τ' ἄρ' ἔπειτα πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς.

ὅττι ῥά οἱ τέρας ἧκε Κρόνου πάϊς ἀγκυλομήτεω:

εἵλετο δ' ὠκὺν ὀϊστόν, ὅ οἱ παρέκειτο τραπέζῃ 415

γυμνός: τοὶ δ' ἄλλοι κοίλης ἔντοσθε φαρέτρης

κείατο, τῶν τάχ' ἔμελλον Ἀχαιοὶ πειρήσεσθαι.

τόν ῥ' ἐπὶ πήχει ἑλὼν ἕλκεν νευρὴν γλυφίδας τε,

αὐτόθεν ἐκ δίφροιο καθήμενος, ἧκε δ' ὀϊστὸν

ἄντα τιτυσκόμενος, πελέκεων δ' οὐκ ἤμβροτε πάντων 420

πρώτης στειλειῆς, διὰ δ' ἀμπερὲς ἦλθε θύραζε

ἰὸς χαλκοβαρής: ὁ δὲ Τηλέμαχον προσέειπε:

"Τηλέμαχ', οὔ σ' ὁ ξεῖνος ἐνὶ μεγάροισιν ἐλέγχει

ἥμενος, οὐδέ τι τοῦ σκοποῦ ἤμβροτον οὐδέ τι τόξον

δὴν ἔκαμον τανύων: ἔτι μοι μένος ἔμπεδόν ἐστιν, 425

οὐχ ὥς με μνηστῆρες ἀτιμάζοντες ὄνονται.

νῦν δ' ὥρη καὶ δόρπον Ἀχαιοῖσιν τετυκέσθαι

ἐν φάει, αὐτὰρ ἔπειτα καὶ ἄλλως ἑψιάασθαι

μολπῇ καὶ φόρμιγγι: τὰ γάρ τ' ἀναθήματα δαιτός."

ἦ καὶ ἐπ' ὀφρύσι νεῦσεν: ὁ δ' ἀμφέθετο ξίφος ὀξὺ 430

Τηλέμαχος, φίλος υἱὸς Ὀδυσσῆος θείοιο,

ἀμφὶ δὲ χεῖρα φίλην βάλεν ἔγχεϊ, ἄγχι δ' ἄρ' αὐτοῦ

πὰρ θρόνον ἑστήκει κεκορυθμένος αἴθοπι χαλκῷ.