Judges (Shoftim) Chapter 1

‎1 ‏וַיְהִ֗י אַחֲרֵי֙ מ֣וֹת יְהוֹשֻׁ֔עַ וַֽיִּשְׁאֲלוּ֙ בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל בַּיהוָ֖ה לֵאמֹ֑ר מִ֣י יַעֲלֶה־לָּ֧נוּ אֶל־הַֽכְּנַעֲנִ֛י בַּתְּחִלָּ֖ה לְהִלָּ֥חֶם בּֽוֹ׃

‎2 ‏וַיֹּ֣אמֶר יְהוָ֖ה יְהוּדָ֣ה יַעֲלֶ֑ה הִנֵּ֛ה נָתַ֥תִּי אֶת־הָאָ֖רֶץ בְּיָדֽוֹ׃

‎3 ‏וַיֹּ֣אמֶר יְהוּדָה֩ לְשִׁמְע֨וֹן אָחִ֜יו עֲלֵ֧ה אִתִּ֣י בְגוֹרָלִ֗י וְנִֽלָּחֲמָה֙ בַּֽכְּנַעֲנִ֔י וְהָלַכְתִּ֧י גַם־אֲנִ֛י אִתְּךָ֖ בְּגוֹרָלֶ֑ךָ וַיֵּ֥לֶךְ אִתּ֖וֹ שִׁמְעֽוֹן׃

‎4 ‏וַיַּ֣עַל יְהוּדָ֔ה וַיִּתֵּ֧ן יְהוָ֛ה אֶת־הַכְּנַעֲנִ֥י וְהַפְּרִזִּ֖י בְּיָדָ֑ם וַיַּכּ֣וּם בְּבֶ֔זֶק עֲשֶׂ֥רֶת אֲלָפִ֖ים אִֽישׁ׃

‎5 ‏וַֽ֠יִּמְצְאוּ אֶת־אֲדֹנִ֥י בֶ֙זֶק֙ בְּבֶ֔זֶק וַיִּֽלָּחֲמ֖וּ בּ֑וֹ וַיַּכּ֕וּ אֶת־הַֽכְּנַעֲנִ֖י וְאֶת־הַפְּרִזִּֽי׃

‎6 ‏וַיָּ֙נָס֙ אֲדֹ֣נִי בֶ֔זֶק וַֽיִּרְדְּפ֖וּ אַחֲרָ֑יו וַיֹּאחֲז֣וּ אֹת֔וֹ וַֽיְקַצְּצ֔וּ אֶת־בְּהֹנ֥וֹת יָדָ֖יו וְרַגְלָֽיו׃

‎7 ‏וַיֹּ֣אמֶר אֲדֹֽנִי־בֶ֗זֶק שִׁבְעִ֣ים׀ מְלָכִ֡ים בְּֽהֹנוֹת֩ יְדֵיהֶ֨ם וְרַגְלֵיהֶ֜ם מְקֻצָּצִ֗ים הָי֤וּ מְלַקְּטִים֙ תַּ֣חַת שֻׁלְחָנִ֔י כַּאֲשֶׁ֣ר עָשִׂ֔יתִי כֵּ֥ן שִׁלַּם־לִ֖י אֱלֹהִ֑ים וַיְבִיאֻ֥הוּ יְרוּשָׁלִַ֖ם וַיָּ֥מָת שָֽׁם׃ פ

‎8 ‏וַיִּלָּחֲמ֤וּ בְנֵֽי־יְהוּדָה֙ בִּיר֣וּשָׁלִַ֔ם וַיִּלְכְּד֣וּ אוֹתָ֔הּ וַיַּכּ֖וּהָ לְפִי־חָ֑רֶב וְאֶת־הָעִ֖יר שִׁלְּח֥וּ בָאֵֽשׁ׃

‎9 ‏וְאַחַ֗ר יָֽרְדוּ֙ בְּנֵ֣י יְהוּדָ֔ה לְהִלָּחֵ֖ם בַּֽכְּנַעֲנִ֑י יוֹשֵׁ֣ב הָהָ֔ר וְהַנֶּ֖גֶב וְהַשְּׁפֵלָֽה׃

‎10 ‏וַיֵּ֣לֶךְ יְהוּדָ֗ה אֶל־הַֽכְּנַעֲנִי֙ הַיּוֹשֵׁ֣ב בְּחֶבְר֔וֹן וְשֵׁם־חֶבְר֥וֹן לְפָנִ֖ים קִרְיַ֣ת אַרְבַּ֑ע וַיַּכּ֛וּ אֶת־שֵׁשַׁ֥י וְאֶת־אֲחִימַ֖ן וְאֶת־תַּלְמָֽי׃

‎11 ‏וַיֵּ֣לֶךְ מִשָּׁ֔ם אֶל־יוֹשְׁבֵ֖י דְּבִ֑יר וְשֵׁם־דְּבִ֥יר לְפָנִ֖ים קִרְיַת־סֵֽפֶר׃

‎12 ‏וַיֹּ֣אמֶר כָּלֵ֔ב אֲשֶׁר־יַכֶּ֥ה אֶת־קִרְיַת־סֵ֖פֶר וּלְכָדָ֑הּ וְנָתַ֥תִּי ל֛וֹ אֶת־עַכְסָ֥ה בִתִּ֖י לְאִשָּֽׁה׃

‎13 ‏וַֽיִּלְכְּדָהּ֙ עָתְנִיאֵ֣ל בֶּן־קְנַ֔ז אֲחִ֥י כָלֵ֖ב הַקָּטֹ֣ן מִמֶּ֑נּוּ וַיִּתֶּן־ל֛וֹ אֶת־עַכְסָ֥ה בִתּ֖וֹ לְאִשָּֽׁה׃

‎14 ‏וַיְהִ֣י בְּבוֹאָ֗הּ וַתְּסִיתֵ֙הוּ֙ לִשְׁא֤וֹל מֵֽאֵת־אָבִ֙יהָ֙ הַשָּׂדֶ֔ה וַתִּצְנַ֖ח מֵעַ֣ל הַחֲמ֑וֹר וַיֹּֽאמֶר־לָ֥הּ כָּלֵ֖ב מַה־לָּֽךְ׃

‎15 ‏וַתֹּ֨אמֶר ל֜וֹ הָֽבָה־לִּ֣י בְרָכָ֗ה כִּ֣י אֶ֤רֶץ הַנֶּ֙גֶב֙ נְתַתָּ֔נִי וְנָתַתָּ֥ה לִ֖י גֻּלֹּ֣ת מָ֑יִם וַיִּתֶּן־לָ֣הּ כָּלֵ֗ב אֵ֚ת גֻּלֹּ֣ת עִלִּ֔ית וְאֵ֖ת גֻּלֹּ֥ת תַּחְתִּֽית׃ פ

‎16 ‏וּבְנֵ֣י קֵינִי֩ חֹתֵ֨ן מֹשֶׁ֜ה עָל֨וּ מֵעִ֤יר הַתְּמָרִים֙ אֶת־בְּנֵ֣י יְהוּדָ֔ה מִדְבַּ֣ר יְהוּדָ֔ה אֲשֶׁ֖ר בְּנֶ֣גֶב עֲרָ֑ד וַיֵּ֖לֶךְ וַיֵּ֥שֶׁב אֶת־הָעָֽם׃

‎17 ‏וַיֵּ֤לֶךְ יְהוּדָה֙ אֶת־שִׁמְע֣וֹן אָחִ֔יו וַיַּכּ֕וּ אֶת־הַֽכְּנַעֲנִ֖י יוֹשֵׁ֣ב צְפַ֑ת וַיַּחֲרִ֣ימוּ אוֹתָ֔הּ וַיִּקְרָ֥א אֶת־שֵׁם־הָעִ֖יר חָרְמָֽה׃

‎18 ‏וַיִּלְכֹּ֤ד יְהוּדָה֙ אֶת־עַזָּ֣ה וְאֶת־גְּבוּלָ֔הּ וְאֶֽת־אַשְׁקְל֖וֹן וְאֶת־גְּבוּלָ֑הּ וְאֶת־עֶקְר֖וֹן וְאֶת־גְּבוּלָֽהּ׃

‎19 ‏וַיְהִ֤י יְהוָה֙ אֶת־יְהוּדָ֔ה וַיֹּ֖רֶשׁ אֶת־הָהָ֑ר כִּ֣י לֹ֤א לְהוֹרִישׁ֙ אֶת־יֹשְׁבֵ֣י הָעֵ֔מֶק כִּי־רֶ֥כֶב בַּרְזֶ֖ל לָהֶֽם׃

‎20 ‏וַיִּתְּנ֤וּ לְכָלֵב֙ אֶת־חֶבְר֔וֹן כַּֽאֲשֶׁ֖ר דִּבֶּ֣ר מֹשֶׁ֑ה וַיּ֣וֹרֶשׁ מִשָּׁ֔ם אֶת־שְׁלֹשָׁ֖ה בְּנֵ֥י הָעֲנָֽק׃

‎21 ‏וְאֶת־הַיְבוּסִי֙ יֹשֵׁ֣ב יְרֽוּשָׁלִַ֔ם לֹ֥א הוֹרִ֖ישׁוּ בְּנֵ֣י בִנְיָמִ֑ן וַיֵּ֨שֶׁב הַיְבוּסִ֜י אֶת־בְּנֵ֤י בִנְיָמִן֙ בִּיר֣וּשָׁלִַ֔ם עַ֖ד הַיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃ ס

‎22 ‏וַיַּעֲל֧וּ בֵית־יוֹסֵ֛ף גַּם־הֵ֖ם בֵּֽית־אֵ֑ל וַֽיהוָ֖ה עִמָּֽם׃

‎23 ‏וַיָּתִ֥ירוּ בֵית־יוֹסֵ֖ף בְּבֵֽית־אֵ֑ל וְשֵׁם־הָעִ֥יר לְפָנִ֖ים לֽוּז׃

‎24 ‏וַיִּרְאוּ֙ הַשֹּׁ֣מְרִ֔ים אִ֖ישׁ יוֹצֵ֣א מִן־הָעִ֑יר וַיֹּ֣אמְרוּ ל֗וֹ הַרְאֵ֤נוּ נָא֙ אֶת־מְב֣וֹא הָעִ֔יר וְעָשִׂ֥ינוּ עִמְּךָ֖ חָֽסֶד׃

‎25 ‏וַיַּרְאֵם֙ אֶת־מְב֣וֹא הָעִ֔יר וַיַּכּ֥וּ אֶת־הָעִ֖יר לְפִי־חָ֑רֶב וְאֶת־הָאִ֥ישׁ וְאֶת־כָּל־מִשְׁפַּחְתּ֖וֹ שִׁלֵּֽחוּ׃

‎26 ‏וַיֵּ֣לֶךְ הָאִ֔ישׁ אֶ֖רֶץ הַחִתִּ֑ים וַיִּ֣בֶן עִ֗יר וַיִּקְרָ֤א שְׁמָהּ֙ ל֔וּז ה֣וּא שְׁמָ֔הּ עַ֖ד הַיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃ פ

‎27 ‏וְלֹא־הוֹרִ֣ישׁ מְנַשֶּׁ֗ה אֶת־בֵּית־שְׁאָ֣ן וְאֶת־בְּנוֹתֶיהָ֮ וְאֶת־תַּעְנַ֣ךְ וְאֶת־בְּנֹתֶיהָ֒ וְאֶת־ישב יֹשְׁבֵ֨י ד֜וֹר וְאֶת־בְּנוֹתֶ֗יהָ וְאֶת־יוֹשְׁבֵ֤י יִבְלְעָם֙ וְאֶת־בְּנֹתֶ֔יהָ וְאֶת־יוֹשְׁבֵ֥י מְגִדּ֖וֹ וְאֶת־בְּנוֹתֶ֑יהָ וַיּ֙וֹאֶל֙ הַֽכְּנַעֲנִ֔י לָשֶׁ֖בֶת בָּאָ֥רֶץ הַזֹּֽאת׃

‎28 ‏וַֽיְהִי֙ כִּֽי־חָזַ֣ק יִשְׂרָאֵ֔ל וַיָּ֥שֶׂם אֶת־הַֽכְּנַעֲנִ֖י לָמַ֑ס וְהוֹרֵ֖ישׁ לֹ֥א הוֹרִישֽׁוֹ׃ ס

‎29 ‏וְאֶפְרַ֙יִם֙ לֹ֣א הוֹרִ֔ישׁ אֶת־הַֽכְּנַעֲנִ֖י הַיּוֹשֵׁ֣ב בְּגָ֑זֶר וַיֵּ֧שֶׁב הַֽכְּנַעֲנִ֛י בְּקִרְבּ֖וֹ בְּגָֽזֶר׃ פ

‎30 ‏זְבוּלֻ֗ן לֹ֤א הוֹרִישׁ֙ אֶת־יוֹשְׁבֵ֣י קִטְר֔וֹן וְאֶת־יוֹשְׁבֵ֖י נַהֲלֹ֑ל וַיֵּ֤שֶׁב הַֽכְּנַעֲנִי֙ בְּקִרְבּ֔וֹ וַיִּֽהְי֖וּ לָמַֽס׃ ס

‎31 ‏אָשֵׁ֗ר לֹ֤א הוֹרִישׁ֙ אֶת־יֹשְׁבֵ֣י עַכּ֔וֹ וְאֶת־יוֹשְׁבֵ֖י צִיד֑וֹן וְאֶת־אַחְלָ֤ב וְאֶת־אַכְזִיב֙ וְאֶת־חֶלְבָּ֔ה וְאֶת־אֲפִ֖יק וְאֶת־רְחֹֽב׃

‎32 ‏וַיֵּ֙שֶׁב֙ הָאָ֣שֵׁרִ֔י בְּקֶ֥רֶב הַֽכְּנַעֲנִ֖י יֹשְׁבֵ֣י הָאָ֑רֶץ כִּ֖י לֹ֥א הוֹרִישֽׁוֹ׃ ס

‎33 ‏נַפְתָּלִ֗י לֹֽא־הוֹרִ֞ישׁ אֶת־יֹשְׁבֵ֤י בֵֽית־שֶׁ֙מֶשׁ֙ וְאֶת־יֹשְׁבֵ֣י בֵית־עֲנָ֔ת וַיֵּ֕שֶׁב בְּקֶ֥רֶב הַֽכְּנַעֲנִ֖י יֹשְׁבֵ֣י הָאָ֑רֶץ וְיֹשְׁבֵ֤י בֵֽית־שֶׁ֙מֶשׁ֙ וּבֵ֣ית עֲנָ֔ת הָי֥וּ לָהֶ֖ם לָמַֽס׃ ס

‎34 ‏וַיִּלְחֲצ֧וּ הָאֱמֹרִ֛י אֶת־בְּנֵי־דָ֖ן הָהָ֑רָה כִּי־לֹ֥א נְתָנ֖וֹ לָרֶ֥דֶת לָעֵֽמֶק׃

‎35 ‏וַיּ֤וֹאֶל הָֽאֱמֹרִי֙ לָשֶׁ֣בֶת בְּהַר־חֶ֔רֶס בְּאַיָּל֖וֹן וּבְשַֽׁעַלְבִ֑ים וַתִּכְבַּד֙ יַ֣ד בֵּית־יוֹסֵ֔ף וַיִּהְי֖וּ לָמַֽס׃

‎36 ‏וּגְבוּל֙ הָאֱמֹרִ֔י מִֽמַּעֲלֵ֖ה עַקְרַבִּ֑ים מֵהַסֶּ֖לַע וָמָֽעְלָה׃ פ

1 wayəhî ’^aḥărê mwōṯ yəhwōšu‘a wayyišə’ălû bənê yiśərā’ēl bayhwâ lē’mōr mî y^a‘ăleh-llānû ’el-hakən^a‘ănî batəḥillâ ləhillāḥem bwō:

2 wayyō’mer yəhwâ yəhûḏâ y^a‘ăleh hinnēh nāṯatî ’eṯ-hā’āreṣ bəyāḏwō:

3 wayyō’mer yəhûḏâ ləšimə‘wōn ’āḥîw ‘ălēh ’itî ḇəḡwōrālî wənillāḥămâ bakən^a‘ănî wəhālaḵətî ḡam-’ănî ’itəḵā bəḡwōrāleḵā wayyēleḵə ’itwō šimə‘wōn:

4 wayy^a‘al yəhûḏâ wayyitēn yəhwâ ’eṯ-hakən^a‘ănî wəhapərizzî bəyāḏām wayyakûm bəḇezeq ‘ăśereṯ ’ălāfîm ’îš:

5 wayyiməṣə’û ’eṯ-’ăḏōnî ḇezeq bəḇezeq wayyillāḥămû bwō wayyakû ’eṯ-hakən^a‘ănî wə’eṯ-hapərizzî:

6 wayyānās ’ăḏōnî ḇezeq wayyirədəfû ’^aḥărāyw wayyō’ḥăzû ’ōṯwō wayəqaṣṣəṣû ’eṯ-bəhōnwōṯ yāḏāyw wəraḡəlāyw:

7 wayyō’mer ’ăḏōnî-ḇezeq šiḇə‘îm| məlāḵîm bəhōnwōṯ yəḏêhem wəraḡəlêhem məquṣṣāṣîm hāyû məlaqqəṭîm t^aḥaṯ šuləḥānî ka’ăšer ‘āśîṯî kēn šillam-lî ’ĕlōhîm wayəḇî’uhû yərûšālaim wayyāmāṯ šām: f

8 wayyillāḥămû ḇənê-yəhûḏâ bîrûšālaim wayyiləkəḏû ’wōṯāh wayyakûhā ləfî-ḥāreḇ wə’eṯ-hā‘îr šilləḥû ḇā’ēš:

9 wə’^aḥar yārəḏû bənê yəhûḏâ ləhillāḥēm bakən^a‘ănî ywōšēḇ hâār wəhanneḡeḇ wəhaššəfēlâ:

10 wayyēleḵə yəhûḏâ ’el-hakən^a‘ănî hayywōšēḇ bəḥeḇərwōn wəšēm-ḥeḇərwōn ləfānîm qirəyaṯ ’arəb^a‘ wayyakû ’eṯ-šēšay wə’eṯ-’ăḥîman wə’eṯ-taləmāy:

11 wayyēleḵə miššām ’el-ywōšəḇê dəḇîr wəšēm-dəḇîr ləfānîm qirəyaṯ-sēfer:

12 wayyō’mer kālēḇ ’ăšer-yakeh ’eṯ-qirəyaṯ-sēfer ûləḵāḏāh wənāṯatî lwō ’eṯ-‘aḵəsâ ḇitî lə’iššâ:

13 wayyiləkəḏāh ‘āṯənî’ēl ben-qənaz ’ăḥî ḵālēḇ haqqāṭōn mimmennû wayyiten-lwō ’eṯ-‘aḵəsâ ḇitwō lə’iššâ:

14 wayəhî bəḇwō’āh watəsîṯēhû lišə’wōl mē’ēṯ-’āḇîhā haśśāḏeh watiṣən^aḥ mē‘al h^aḥămwōr wayyō’mer-lāh kālēḇ mah-llāḵə:

15 watō’mer lwō hāḇâ-llî ḇərāḵâ kî ’ereṣ hanneḡeḇ nəṯatānî wənāṯatâ lî gullōṯ māyim wayyiten-lāh kālēḇ ’ēṯ gullōṯ ‘illîṯ wə’ēṯ gullōṯ t^aḥətîṯ: f

16 ûḇənê qênî ḥōṯēn mōšeh ‘ālû mē‘îr hatəmārîm ’eṯ-bənê yəhûḏâ miḏəbar yəhûḏâ ’ăšer bəneḡeḇ ‘ărāḏ wayyēleḵə wayyēšeḇ ’eṯ-hā‘ām:

17 wayyēleḵə yəhûḏâ ’eṯ-šimə‘wōn ’āḥîw wayyakû ’eṯ-hakən^a‘ănî ywōšēḇ ṣəfaṯ wayy^aḥărîmû ’wōṯāh wayyiqərā’ ’eṯ-šēm-hā‘îr ḥārəmâ:

18 wayyiləkōḏ yəhûḏâ ’eṯ-‘azzâ wə’eṯ-gəḇûlāh wə’eṯ-’ašəqəlwōn wə’eṯ-gəḇûlāh wə’eṯ-‘eqərwōn wə’eṯ-gəḇûlāh:

19 wayəhî yəhwâ ’eṯ-yəhûḏâ wayyōreš ’eṯ-hâār kî lō’ ləhwōrîš ’eṯ-yōšəḇê hā‘ēmeq kî-reḵeḇ barəzel lâem:

20 wayyitənû ləḵālēḇ ’eṯ-ḥeḇərwōn ka’ăšer diber mōšeh wayywōreš miššām ’eṯ-šəlōšâ bənê hā‘ănāq:

21 wə’eṯ-hayəḇûsî yōšēḇ yərûšālaim lō’ hwōrîšû bənê ḇinəyāmin wayyēšeḇ hayəḇûsî ’eṯ-bənê ḇinəyāmin bîrûšālaim ‘aḏ hayywōm hazzeh: s

22 wayy^a‘ălû ḇêṯ-ywōsēf gam-hēm bêṯ-’ēl wayhwâ ‘immām:

23 wayyāṯîrû ḇêṯ-ywōsēf bəḇêṯ-’ēl wəšēm-hā‘îr ləfānîm lûz:

24 wayyirə’û haššōmərîm ’îš ywōṣē’ min-hā‘îr wayyō’mərû lwō harə’ēnû nā’ ’eṯ-məḇwō’ hā‘îr wə‘āśînû ‘imməḵā ḥāseḏ:

25 wayyarə’ēm ’eṯ-məḇwō’ hā‘îr wayyakû ’eṯ-hā‘îr ləfî-ḥāreḇ wə’eṯ-hā’îš wə’eṯ-kāl-mišəp^aḥətwō šillēḥû:

26 wayyēleḵə hā’îš ’ereṣ h^aḥitîm wayyiḇen ‘îr wayyiqərā’ šəmāh lûz hû’ šəmāh ‘aḏ hayywōm hazzeh: f

27 wəlō’-hwōrîš mənaššeh ’eṯ-bêṯ-šə’ān wə’eṯ-bənwōṯeyhā wə’eṯ-t^a‘ənaḵə wə’eṯ-bənōṯeyhā wə’eṯ-yōšēḇ yōšəḇê ḏwōr wə’eṯ-bənwōṯeyhā wə’eṯ-ywōšəḇê yiḇələ‘ām wə’eṯ-bənōṯeyhā wə’eṯ-ywōšəḇê məḡidwō wə’eṯ-bənwōṯeyhā wayywō’el hakən^a‘ănî lāšeḇeṯ bā’āreṣ hazzō’ṯ:

28 wayəhî kî-ḥāzaq yiśərā’ēl wayyāśem ’eṯ-hakən^a‘ănî lāmas wəhwōrêš lō’ hwōrîšwō: s

29 wə’efərayim lō’ hwōrîš ’eṯ-hakən^a‘ănî hayywōšēḇ bəḡāzer wayyēšeḇ hakən^a‘ănî bəqirəbwō bəḡāzer: f

30 zəḇûlun lō’ hwōrîš ’eṯ-ywōšəḇê qiṭərwōn wə’eṯ-ywōšəḇê nahălōl wayyēšeḇ hakən^a‘ănî bəqirəbwō wayyihəyû lāmas: s

31 ’āšēr lō’ hwōrîš ’eṯ-yōšəḇê ‘akwō wə’eṯ-ywōšəḇê ṣîḏwōn wə’eṯ-’^aḥəlāḇ wə’eṯ-’aḵəzîḇ wə’eṯ-ḥeləbâ wə’eṯ-’ăfîq wə’eṯ-rəḥōḇ:

32 wayyēšeḇ hā’āšērî bəqereḇ hakən^a‘ănî yōšəḇê hā’āreṣ kî lō’ hwōrîšwō: s

33 nafətālî lō’-hwōrîš ’eṯ-yōšəḇê ḇêṯ-šemeš wə’eṯ-yōšəḇê ḇêṯ-‘ănāṯ wayyēšeḇ bəqereḇ hakən^a‘ănî yōšəḇê hā’āreṣ wəyōšəḇê ḇêṯ-šemeš ûḇêṯ ‘ănāṯ hāyû lâem lāmas: s

34 wayyiləḥăṣû hā’ĕmōrî ’eṯ-bənê-ḏān hâārâ kî-lō’ nəṯānwō lāreḏeṯ lā‘ēmeq:

35 wayywō’el hā’ĕmōrî lāšeḇeṯ bəhar-ḥeres bə’ayyālwōn ûḇəš^a‘aləḇîm watiḵəbaḏ yaḏ bêṯ-ywōsēf wayyihəyû lāmas:

36 ûḡəḇûl hā’ĕmōrî mimm^a‘ălēh ‘aqərabîm mēhassel^a‘ wāmā‘əlâ: f